الفيض الكاشاني

414

راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )

الْحَياةُ الدُّنْيا وَ لا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ * « 4 » ؛ . . . وَ لكِنَّكُمْ فَتَنْتُمْ أَنْفُسَكُمْ وَ تَرَبَّصْتُمْ وَ ارْتَبْتُمْ وَ غَرَّتْكُمُ الْأَمانِيُّ حَتَّى جاءَ أَمْرُ اللَّهِ وَ غَرَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ « 5 » . پيامبر ( ص ) فرمود : « خوشا به خواب زيركان و افطار كردنشان چگونه شب زنده‌دارى و تلاش احمقان را ناچيز و بىارج مىسازند ، البته به اندازهء سنگينى ذرّه‌اى ( عمل ) از صاحب تقوا و يقين ، بهتر است از عمل فريب خوردگان كه زمين را پر سازد « 6 » . » پيامبر ( ص ) فرمود : « زيرك كسى است كه نفس خود را به خدمت گيرد و براى پس از مرگ عمل كند ، و نادان كسى است كه نفسش از خواهشهاى آن پيروى كند و آرزوهاى ( بدون عمل ) از خدا داشته باشد « 7 » . » تمام مطالبى كه در برترى علم و نكوهش جهل وارد شده دليل بر نكوهش غرور است ، چرا كه غرور نوعى نادانى است ، نادانى آن است كه انسان به چيزى معتقد باشد و آن را بر خلاف حقيقت ببيند ، و غرور همان جهل است با اين تفاوت كه هر جهلى غرور نيست ، بلكه در غرور وجود شخصى كه فريب خورده و چيزى كه مىفريبد لازم است . پس هرگاه شئى مجهول مورد اعتقاد چيزى مطابق با هواى نفس باشد و عامل جهل شبهه و خيال فاسدى باشد كه گمان مىرود دليل است ولى دليل نيست ، چنين جهلى غرور نام دارد . بنابراين غرور اطمينان نفس به چيزى است كه با خواهش نفسانى مطابق است و طبيعت انسان به نيرنگ و شيطان به آن مايل مىشود پس هر كس بر اساس شبههء فاسدى

--> ( 4 ) لقمان / 33 : مبادا زندگى دنيا شما را بفريبد و مبادا شيطان شما را مغرور سازد . ( 5 ) حديد / 14 : ولى شما خود را به هلاكت افكنديد و انتظار ( مرگ پيامبر را ) كشيديد ، و ( در همه چيز ) شك و ترديد داشتيد ، و آرزوهاى دور و دراز شما را فريب داد تا فرمان خدا فرا رسيد . ( 6 ) اين حديث را ابن ابى الدنيا در كتاب يقين از قول ابودرداء به همين صورت روايت كرده است . و در بعضى روايات به جاى ابى الدرداء ، ابوالورد آمده است ، عراقى گويد : اين حديث را به صورت مرفوع نديده‌ام . ( 7 ) اين حديث را ترمذى و حاكم و احمد و ابن ماجه به شمارهء 4260 ، از حديث شداد بن اوس به سندى صحيح روايت كرده‌اند .